{"id":8360,"date":"2022-03-15T07:31:22","date_gmt":"2022-03-15T05:31:22","guid":{"rendered":"https:\/\/ftf.gdu.edu.az\/?p=8360"},"modified":"2022-03-15T08:02:27","modified_gmt":"2022-03-15T06:02:27","slug":"torpaq-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99si-ilaxir-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/?p=8360","title":{"rendered":"TORPAQ \u00c7\u018fR\u015e\u018fNB\u018fS\u0130- \u0130LAXIR \u00c7\u018fR\u015e\u018fNB\u018f"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"448\" height=\"256\" src=\"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/2-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"8363\" data-full-url=\"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/2-1.jpg\" data-link=\"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/?attachment_id=8363#main\" class=\"wp-image-8363\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Novruz\">Novruzdan<\/a>&nbsp;\u0259vv\u0259lki son 4 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az%C9%99rbaycan\">Az\u0259rbaycan<\/a>&nbsp;m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verilir. Novruza yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n 4 \u00fcns\u00fcr (su, od, k\u00fcl\u0259k v\u0259 torpaq) il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r daxildir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259,&nbsp;<strong>\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259<\/strong>&nbsp;g\u00fcnl\u0259rind\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 bu son d\u00f6rd \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 gec\u0259 vaxt\u0131 diqq\u0259tli olunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 &nbsp;h\u00f6rm\u0259tsizlik edilm\u0259m\u0259si laz\u0131m oldu\u011funa inan\u0131rlar.\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r yaz\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Novruz bayram\u0131 \u00f6nc\u0259si qeyd edil\u0259n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 &#8211; Topraq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Torpaq insan yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0259sas maddi \u0259sas\u0131 olmaq etibaril\u0259 bu prosesd\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u00f6vqey\u0259 malikdir. Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si torpa\u011f\u0131n oyanmas\u0131n\u0131n mifik k\u00f6kl\u0259ri etibaril\u0259 dirilm\u0259, canlanma anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Tonqal&amp;action=edit&amp;redlink=1\">tonqal<\/a>&nbsp;qalanmas\u0131,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Plov\">plov<\/a>&nbsp;d\u0259ml\u0259nm\u0259si,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/S%C9%99m%C9%99ni\">s\u0259m\u0259ni<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Xon%C3%A7a\">xon\u00e7a<\/a>, qap\u0131 pusma, \u015fam yand\u0131rma, bayramla\u015fma, fala baxma v\u0259 bir \u00e7ox ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nama g\u00f6r\u0259 Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si yeti\u015f\u0259nd\u0259 torpaq art\u0131q \u0259kin\u0259 haz\u0131r olur v\u0259 ona toxum s\u0259pm\u0259k olar. \u018ffsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 adamlar\u0131n \u0259rzaq q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdikl\u0259ri bu g\u00fcnd\u0259 Su, Od v\u0259 Yel Torpaq xatunun yeralt\u0131 m\u0259b\u0259din\u0259 qonaq g\u0259lir, burada yatm\u0131\u015f Torpa\u011f\u0131 oyad\u0131rlar. \u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin sonuncusu Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259dir. Bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 xalq aras\u0131nda \u201cAx\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cTorpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si\u201d, \u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259-suri\u201d adlar\u0131 il\u0259 d\u0259 tan\u0131n\u0131r. Torpa\u011f\u0131n oyanmas\u0131n\u0131 ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z \u0259n \u015f\u0259n, \u015fux m\u0259rasiml\u0259r, n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r, ayinl\u0259r il\u0259 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin h\u0259r birind\u0259 onlar\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rin adlar\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131b adlanmalar\u0131na baxmayaraq, xalq\u0131m\u0131z Su, Od, Yel v\u0259 Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259r zaman eyni qaydada \u00f6n\u0259m verib. Bu, h\u0259m d\u0259 m\u0259rasim v\u0259 ayinl\u0259rd\u0259 xalq m\u00fcdrikliyinin bir g\u00f6st\u0259ricisi kimi diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 od \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn r\u0259mzi olan ocaq qalan\u0131r, \u015famlar yand\u0131r\u0131l\u0131r, su \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn r\u0259mzi kimi qap\u0131-bacalara \u201csu ayd\u0131nl\u0131qd\u0131r\u201d dey\u0259 par\u00e7larda su at\u0131l\u0131r, el\u0259c\u0259 d\u0259 yel (hava), torpaq \u00fcns\u00fcr\u00fc il\u0259 d\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r inanclar, m\u0259rasimi aktlar v\u0259 s. yerin\u0259 yetirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Xeyb\u0259r G\u00f6yyall\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, sonuncu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 say\u0131lan Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si dig\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq daha t\u0259nt\u0259n\u0259li ke\u00e7irilir. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ayin v\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri il\u0259 dig\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259ri gerid\u0259 qoyur. Soyuqdan, \u015faxtadan olmaz\u0131n \u0259zab-\u0259ziyy\u0259tini g\u00f6rm\u00fc\u015f, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tini \u00e7\u0259kmi\u015f insan q\u0131\u015f\u0131 yola sald\u0131\u011f\u0131na sevinir, \u015fadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bayram s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131r. Bir \u00e7ox regionlarda \u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin t\u0259nt\u0259n\u0259si Novruzu bel\u0259 \u00fcst\u0259l\u0259yir. Bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri s\u00fcbh tezd\u0259n bula\u011fa, \u00e7aya getm\u0259kl\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u0130nsanlar bulaq ba\u015f\u0131na, \u00e7ay k\u0259nar\u0131na g\u0259l\u0259r, oradan su g\u00f6t\u00fcr\u0259r, suyun \u00fcst\u00fcnd\u0259n atlanar, d\u0259rdini, arzusunu suya dan\u0131\u015far v\u0259 sudan dil\u0259k dil\u0259y\u0259rl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin gec\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri d\u0259 d\u0259bd\u0259b\u0259li ke\u00e7irilir. Tonqallar \u00e7at\u0131l\u0131r, od \u00fcst\u00fcnd\u0259n tullan\u0131l\u0131r, u\u015faqlar qohum-qon\u015fuya \u00fcz tutur, evl\u0259r\u0259 torba at\u0131l\u0131r, q\u0131z-g\u0259linl\u0259r qulaq fal\u0131na \u00e7\u0131x\u0131rlar. Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 evl\u0259rd\u0259 \u015fam yand\u0131r\u0131l\u0131r, xon\u00e7a d\u00fcz\u0259ldilir. El-obada camaat\u0131n gur y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rd\u0259 yumurta d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcr, dig\u0259r xalq oyunlar\u0131 ke\u00e7irilir. \u0130nsanlar m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlarda k\u00f6kl\u00fc yenilikl\u0259r edirl\u0259r. Q\u0131z-g\u0259linl\u0259r ev-e\u015fikd\u0259 t\u0259mizlik i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flayarlar. Ev-e\u015fik silinib-t\u0259mizl\u0259n\u0259r, yor\u011fan-d\u00f6\u015f\u0259k g\u00fcn alt\u0131na at\u0131lar, ev-e\u015fikd\u0259 n\u0259 varsa suya \u00e7\u0259kil\u0259r, qap\u0131-baca a\u00e7\u0131q qoyular, evin havas\u0131 d\u0259yi\u015fil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u015fil\u0259r d\u0259 h\u0259y\u0259t-bacada \u0259sasl\u0131 i\u015f\u0259 ba\u015flayarlar. Ba\u011f-ba\u011fata \u0259l g\u0259zdiril\u0259r, h\u0259y\u0259t-baca s\u0259liq\u0259-sahmana sal\u0131nar. Ba\u011f-ba\u011fatda a\u011faclar\u0131n qol-buda\u011f\u0131 budanar, art\u0131q n\u0259 varsa yand\u0131r\u0131lar, a\u011faclar\u0131n dibi bell\u0259n\u0259r. Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 torpa\u011fa \u0259lahidd\u0259 bir sevgi il\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259ril\u0259r. Ba\u011f-ba\u011fatda, \u0259kin-bi\u00e7in yerl\u0259rind\u0259 torpaq da\u015flardan t\u0259mizl\u0259n\u0259r, \u0259kin \u00fc\u00e7\u00fcn yararl\u0131 yerl\u0259r \u0259kilib haz\u0131rlanar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Torpaq insanlar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan qida-\u0259rzaq bollu\u011fu il\u0259 t\u0259min ed\u0259n real h\u0259yati varl\u0131q stixiyas\u0131d\u0131r. Torpaq deyir: \u201c\u00d6ld\u00fcr m\u0259ni, dirildim s\u0259ni\u201d v\u0259 s. bu tipli says\u0131z-hesabs\u0131z folklor \u00f6rn\u0259kl\u0259rimizin d\u0259 m\u0259\u011fzind\u0259 torpa\u011f\u0131n bir yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr kimi insan\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas stimulverici g\u00fcc oldu\u011fu bildirilir. B\u00fct\u00fcn bunlar torpa\u011f\u0131n real h\u0259yatla, g\u00fcnd\u0259lik m\u0259i\u015f\u0259timizl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259rdir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Torpaq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 dig\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki kimi simvolik m\u0259zmunlu rituallar, ayinl\u0259r ke\u00e7irilir ki, bunlar da bayram \u0259n\u0259n\u0259sinin t\u0259bii t\u0259l\u0259bidir. Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki dig\u0259r \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259n (s\u00f6hb\u0259t do\u011fru\u00e7u \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n gedir) t\u0259mt\u0259raql\u0131, z\u0259ngin ayin v\u0259 rituallarla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmas\u0131 onun yekun akt\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u00c7\u00fcnki Ax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 mahiyy\u0259t bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki \u00fc\u00e7 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f &#8211; yekunla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259nliyidir. Bununla da k\u00f6hn\u0259 ilin yola sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 yeni ilin (Novruzun) qar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259si m\u0259hz ilin ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin \u00fcst\u00fcn\u0259 h\u0259val\u0259 olunur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>BAYRAMINIZ M\u00dcBAR\u018fK!!!<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Novruzdan&nbsp;\u0259vv\u0259lki son 4 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259&nbsp;Az\u0259rbaycan&nbsp;m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verilir. Novruza yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n 4 \u00fcns\u00fcr (su, od, k\u00fcl\u0259k v\u0259 torpaq) il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r daxildir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259,&nbsp;\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259&nbsp;g\u00fcnl\u0259rind\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 bu son d\u00f6rd \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 gec\u0259 vaxt\u0131 diqq\u0259tli olunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 &nbsp;h\u00f6rm\u0259tsizlik edilm\u0259m\u0259si laz\u0131m oldu\u011funa inan\u0131rlar.\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r yaz\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Novruz bayram\u0131 \u00f6nc\u0259si qeyd edil\u0259n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 &#8211; Topraq \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sidir. Torpaq<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/?p=8360\" class=\"more-link themebutton\">Daha \u0259trafl\u0131 <\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8365,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-8360","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbrlr"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8360"}],"collection":[{"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8360"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8366,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8360\/revisions\/8366"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8365"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/ftf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}